Khung pháp lý như giọt nước tràn ly khi điều chỉnh hoạt động M&A

Tin tức - Khung pháp lý như giọt nước tràn ly khi điều chỉnh hoạt động M&A

Hoạt động mua bán sáp nhập doanh nghiệp (M&A) tại Việt Nam diễn ra ngày càng sôi động,phát triển nhanh cả về số lượng và quy mô. Tuy nhiên, khung pháp lý vẫn chưa hoàn thiện nên gây nhiều khó khăn cho hoạt động M&A. Điều này không chỉ cản trở rất lớn tới hoạt động mua bán, đầu tư của các doanh nghiệp, các nhà đầu tư, mà nó tác động không hay tới kế hoạch tái cấu trúc doanh nghiệp. Vậy, cần hoàn thiện như thế nào để hoạt động M&A như “hoa gặp nắng, vươn mình nở rộ, khoe sắc, khoa hương”.

Hiện nay, pháp luật về M&A chưa có quy định chung mà được điều chỉnh rải rác trong các đạo luật như: Bộ luật Dân sự , Luật Doanh nghiệp , Luật Đầu tư, Luật Cạnh tranh , Luật Chứng khoán … Điều đáng nói là, mỗi luật điều chỉnh hoạt động M&A từ một góc độ khác nhau, hơn nữa mới chỉ quy định một cách chung chung, chứ chưa có hệ thống chi tiết. Luật Doanh nghiệp quy định về M&A như là hình thức tổ chức lại doanh nghiệp. Luật Đầu tư quy định M&A như là hình thức đầu tư trực tiếp. Luật Cạnh tranh quy định M&A như là hình thức tập trung kinh tế… Nhiều trường hợp, có sự vênh nhau giữa các luật. Do vậy, doanh nghiệp rất lúng túng khi lựa chọn luật áp dụng để thực hiện thương vụ M&A của mình, vừa làm cho các cơ quan quản lý Nhà nước khó kiểm soát các hoạt động M&A. Hoạt động M&A đã có “thâm niên” trên thế giới nhưng rất non trẻ ở Việt Nam. Ngay cả một người được xem là quân sư có tiếng trong các thương vụ M&A tại Việt Nam như luật sư Trương Thanh Sơn (Văn phòng Luật sư AIC) cũng phải than rằng, có khách hàng nhờ tư vấn việc sáp nhập giữa một hợp tác xã với một công ty cổ phần đều do ông này làm chủ, nhưng vật lôn cả mấy tháng nay cũng chưa tìm ra được một điều khoản nào quy định về vấn đề này.

Các doanh nghiệp thường không rõ về cách thức mua bán hay hợp nhất, sáp nhập, chia tách doanh nghiệp. Trong khi đó, cơ quan đăng ký kinh doanh gặp khó khăn trong việc xác định và ghi vốn điều lệ, thành viên, tỷ lệ góp vốn khi đăng ký kinh doanh các doanh nghiệp sau khi hợp nhất, chia, tách. Hiện tại, đa phần doanh nghiệp giải quyết thủ tục tại cơ quan thuế trước khi thực hiện thủ tục chia, tách, hợp nhất, sáp nhập doanh nghiệp tại cơ quan đăng ký kinh doanh. Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp thực hiện thủ tục chia, tách, hợp nhất gặp vướng mắc về thủ tục quyết toán thuế tại công ty sau khi chia, tách, hợp nhất, do doanh nghiệp đã thay con dấu mới.

Theo quy định của Luật Doanh nghiệp hiện hành, sáp nhập, hợp nhất, chia, tách doanh nghiệp chỉ áp dụng đối với các công ty cùng loại đã gây ra những hạn chế bất hợp lý cho hoạt động mua bán doanh nghiệp, tổ chức lại doanh nghiệp.

Riêng tính thuế cho cả hoạt động M&A cũng chưa có quy định. Hiện nay, đã đến lúc cần có quy định thống nhất, tập trung của hoạt động M&A. Như vậy, sẽ thuận lợi cho quản lý, dễ thực hiện cho DN, chống đầu cơ, trốn thuế, lừa đảo, lũng đoạn thị trường (thâu tóm đối thủ để chiếm lĩnh thị trường)…

Khung pháp lý về M&A cần chuyên biệt, không dựa quá nhiều trên các khung pháp lý dành cho cổ phần hóa, phát hành và niêm yết chứng khoán. Hiện nay, các quy định liên quan đến hoạt động M&A mới chỉ dừng lại ở việc xác lập về mặt hình thức của hoạt động M&A, trong khi đó, các vấn đề về mặt nội dung cần phải được quy định đầy đủ hơn nữa bởi vì hoạt động M&A còn có nhiều nội dung liên quan đến định giá DN, giải quyết các vấn đề tài chính, cổ phần, cổ phiếu, thuế, phí… của DN trong và sau quá trình M&A. Khung pháp lý này sẽ tạo điều kiện để xác lập giao dịch, địa vị của bên mua, bên bán, hậu quả pháp lý sau khi kết thúc giao dịch.

Qua các thương vụ M&A, khá nhiều DN vẫn tỏ ra lúng túng, chưa được trang bị những kiến thức cơ bản và tổng thể về M&A, dẫn đến nhiều cuộc thương thảo không thành công, hoặc DN được mua lại, sáp nhập với những điều kiện, giá trị chưa thỏa mãn. DN Việt Nam có thể phải chịu những thiệt thòi nếu thiếu kinh nghiệm và kiến thức cần thiết về M&A.Nhiều doanh nghiệp đã vướng vào những ràng buộc không đáng có trong giao dịch, do không có hiểu biết đầy đủ về pháp lý khi tiến hành đàm phán. Thông thường, khung pháp lý, cấu trúc của một giao dịch M&A chiếm đến 50% thời gian và quy trình thực hiện thương vụ.

Từ những lỗ hổng trong pháp luật điều chỉnh M&A như trên,đặt ra vấn đề cần phải kiện toàn hệ thống luật điều chỉnh hoạt động M&A. Hệ thống luật này cần phải quy định chi tiết để điều chỉnh trên cả hai phương diện: (i) các thủ tục, nguyên tắc, phương pháp định giá, quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia…; (ii) các tình huống xử lý tài chính, lao động và các vấn đề phát sinh sau khi thực hiện thương vụ M&A.