Tin tức - THỰC TIỄN ÁP DỤNG NHƯỢNG QUYỀN THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM

 

Hiện nay, khi Việt Nam là thành viên của WTO đã mở ra nhiều cơ hội thuận lợi cho các nhà kinh doanh cả trong và ngoài nước. Trong bối cảnh như vậy, rõ ràng việc quyết định lựa chọn hình thức kinh doanh nào đảm bảo cho nhà đầu tư có được hiệu quả tốt nhất về sử dụng vốn, phát triển làm việc thị trường, mở rộng nhanh thị phần là điều rất được quan tâm. Với sự phát triển mạnh mẽ của thương mại và để đáp ứng nhu cầu chính đáng đó, nhiều thương thức kinh doanh đã ra đời, phát triển rộn rái và mang lại nhiều hiệu quả kinh tế cao cho những người hoạt động kinh doanh, trong đó có “nhượng quyền thương mại”, nhờ hình thức này mà đã có một số thương hiệu nhượng quyền thành công trog nước và nước ngoài góp phần thay đổi bộ mặt kinh tế, xã hôi của Việt Nam. Để đáp ứng nhu cầu về quản lý và thúc đẩy hoạt động NQTM phát triển, Việt Nam đã có các quy định khá cụ thể về NQTM như:

 

 

-         Luật Thương Mại 2005;

-         Luật sở hữu trí tuệ 2005;

-         Bộ luật dân sự 2005;

-         Luật Cạnh tranh 2004;

-         Thông tư số 1254/1999/TT-BKHCNMT ngày 12/7/1999 của Bộ khoa học công nghệ và môi trường hướng dẫn thực hiện Nghị định số 45/1998/NĐ-CP ngày 1/7/1998 của chính phủ quy định chi tiết về chuyển giao công nghệ;

-         Nghị định số 11/2005/NĐ-CP ngày 02/02/2005 của chính phủ quy định chi tiết về chuyển giao công nghệ;

-         Nghị định số 35/2006/NĐ-CP ngày 31/03/2006 của Chỉnh phủ quy định chi tiết Luật thương mại về hoạt động nhượng quyền thương mại;

-         Thông tư số 09/2006/TT-BTM ngày 25/05/2006 của Bộ Công thương hướng dẫn đăng ký hoạt động nhượng quyền thương mại;

-         Quyết định số 106/2008/QĐ-BTC ngày 17/11/2008 của chính phủ về việc quy định mức thu, chế độ thu, nộp, quản lý và sử dụng lệ phí đăng ký hoạt động nhượng quyề thương mại;

-         Ngoài ra do tính chất đặc thù của mình, hoạt động NQTM còn chịu sự điều chỉnh của các quy định pháp luật khác có liên quan như: pháp luật về dịch vụ phân phối, pháp luật vè thuế, doanh nghiệp, đầu tư, phá sản, pháp luật điều chỉnh hoạt động quảng cáo chào bán quyền thương mại, pháp luật hành chính, hình sự…

 

 

 

Các văn bản pháp luật này đã được áp dụng tại Việt Nam và bước đầu đã mang lại những kết quả rất đáng ghi nhận. Tuy nhiên, khi tổ chức thực hiện vẫn còn một số vướng mắc, khó khắn làm ảnh hưởng đến hiệu quả pháp lý của các cơ quan nhà nước và các chủ thể tham gia quan hệ NQTM tại Việt Nam. Bởi một số nội dung trong các văn bản pháp  luật chưa thực sự phù hợp với tình hình phát triển thực tế của hoạt động NQTM hiện nay tại Việt Nam, cũng như chưa có sự thống nhất giữa các đạo luật liên quan khi quy định về NQTM.

 

Cụ thể như: Quy định về quyền và nghĩa vụ của các bên sẽ không phù hợp khi áp dụng cho “hợp đồng nhượng quyền khu vực” và “hợp đồng nhượng quyền hai cấp”; chưa giải quyết đươc mối quan  hệ giữa NQTM và cạnh tranh; các quy định về nghĩa vụ cung cấp thông tin về NQTM chưa cụ thể; quy định xử phạt hành chính mới chỉ dừng lại ở mức nhất định khung, chưa cụ thể và không đủ cơ sở để áp dụng trong thực tiễn.

 

Các quy định của pháp luật Việt Nam về NQTM có thể xem là một kết quả hết sức quan trọng, tạo cơ sở cho việc áp dụng các quy định NQQTM vào thực tiễn hoạt động của Việt Nam. Sự phù hợp của các qy định này đã làm khởi sắc cho hoạt động NQTM ở nước ta trong những năm gần đây; biểu hiện là trên thị trường Việt Nam xuất hiện ngày càng nhiều các thương hiệu nổi tiếng thông qua hoạt động NQTM như: các hệ thống nhượng quyền kinh doanh toàn cầu Kentucky Fired Chicken, Burger Khan, Five Star Chicken, Carvel… trong đó KFC là hang nước ngoài được đánh giá là thành công nhất với sản phẩm gà rán tại TP Hồ Chí Minh. Các hãng nổi tiếng khác như: Dunkin Donuts, MC Donald’s cũng đã góp tại thị trường Việt Nam.

 

Chúng ta có thể thấy, những thương hiệu nước ngoài trong lĩnh vực nhượng quyền thương mại tại việt Nam ngày càng tăng. Không chỉ có các hệ thống nhượng quyền thương mại nổi tiếng nước ngoài phát triển tại Việt Nam, mà còn có các hệ thống nhượng quyền mang thương hiệu Việt cũng có bước phát triển vượt bậc như: Trung Nguyên, Phở 24, Kinh Đô, Foci, Ninomax, T&T, Thế giới di động, Hoa hướng dương…. Qua đó, chúng ta có thể thất được sự điều chỉnh tương đối phù hợp trong một số quy định của pháp luật về NQTM với thực tiến hoạt động kinh doanh hiện nay ở Việt Nam,đó là hệ thống NQTM của cà phê Trung Nguyên và Phở 24.

 

 

Hệ thống NQTM của cà phê Trung Nguyên

Trung Nguyên được xem là nhà tiên phong với sự khởi đầu khá sớm, ngày 19/6/1996 hãng cà phê Trung Nguyên chính thức thành lập tại Buôn Ma Thuột và bắt đầu nhượng quyền từ năm 1998. Tháng 8/2001 Trung Nguyên chính thức có mặt tại Hà Nội và đến năm 2002, Trung Nguyên bắt đầu vươn ra quốc tế nhượng quyền thành công tại Nhật Bản, Mỹ, Singapore, Thái Lan.. Đến đây, hệ thống nhượng quyền cà phê Trung Nguyên đã trở thành hệ thống nhượng quyền đầu tiên áp dụng thành công mô hình NQTM tại Việt Nam.

 

Thời gian đầu trung Nguyên được xem như một hiện tượng bởi hệ thống các quán cà phê nhượng quyền có mặt ở khắp mọi nơi, trải dài từ Bắc đến Nam hơn 500 đại lý nhượng quyền và thực sự là một thế lực của cà phê Việt Nam đối với khu vực và toàn thế giới.

 

Bên cạnh những thành công đó thì bên trong hoạt động NQTM của cà phê Trung Nguyên cũng tồn tại không ít những hạ chế, khó khăn. Do bắt đầu nhượng quyền từ rất sớm (1998) lúc  này NQTM chưa được ghi nhận một cách cụ thể trong hệ thống pháp luật Việt Nam, lúc bấy giờ chỉ có một quy định duy nhất.

 

 

Nhượng quyền thương mại là một hoạt động kinh doanh không mới ở nước ngoài. Những năm gần đây nhượng quyền thương mại được du nhập, phát triển nhanh và trở thành một trong những giải pháp kinh doanh mới đối với doanh nhân Việt Nam. Bởi nhượng quyền thương mại thu hút được sự quan tâm của doanh nhân do bên nhận quyền tận dụng được lợi thế từ bên chuyển quyền về hệ thống, thương hiệu, sản phẩm, dịch vụ, quy trình vận hành, kinh nghiệm điều hành do khách hàng đã sử dụng quen sản phẩm, dịch vụ đó.

 

 

Ngoài Mục 8 của Luật Thương mại năm 2005, nhiều văn bản hướng dẫn thi hành đã làm rõ hơn nội dung của Luật này, trong đó có nội dung vể nhượng quyền thương mại, góp phần tạo hành lang pháp lý cho hoạt động này tại Việt Nam. Theo Điều 284 Luật Thương mại năm 2005 thì nhượng quyền thương mại được hiểu như sau:

 

“Nhượng quyền thương mại là hoạt động thương mại, theo đó bên nhượng quyền cho phép và yêu cầu bên nhận quyền tự mình tiến hành việc mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ theo các điều kiện sau đây:

 

1. Việc mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ được tiến hành theo cách thức tổ chức kinh doanh do bên nhượng quyền quy định và được gắn với nhãn hiệu hàng hoá, tên thương mại, bí quyết kinh doanh, khẩu hiệu kinh doanh, biểu tượng kinh doanh, quảng cáo của bên nhượng quyền;

 

2. Bên nhượng quyền có quyền kiểm soát và trợ giúp cho bên nhận quyền trong việc điều hành công việc kinh doanh”.

 

Thực tế trong nền thương mại Việt Nam những năm gần đây cũng đã xuát hiện một số vụ nhượng quyền thương mại điển hình. Ví như vụ nhận quyền thương mại của thương nhân Việt Nam đối với một số quyền thương mại nổi tiếng thế giới là Lotteria, KFC… hay các vụ nhượng quyền thương mại đối với các thương hiệu nổi tiếng của Việt Nam như Trung Nguyên, Highland café, Phở 24, Kinh Đô, Foci, Ninomax, T&T, Thế giới di động... Tuy nhiên, so với các hoạt động thương mại khác thì nhượng quyền thương mại vẫn là hoạt động khá mới mẻ và diễn ra chưa phổ biến, mạnh mẽ tại Việt Nam. Thậm chí nó còn tương đối xa lại đối với đa số các doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam, do chưa được tiếp cận về loại hình, về dữ liệu, thương hiệu, cách thức kinh doanh, rủi ro pháp lý về loại hình kinh doanh này.

 

 

            Thực tế trên cho thấy, Việt Nam chưa có nhiều kinh nghiệm hay, những bài học điển hình về nhượng quyền thương mại. Tuy nhiên, phù hợp với quy định pháp luật, trên cơ sở ít ỏi những bài học kinh nghiệm đã có, chúng tôi đại diện cho công ty Newvision Lăđồng tình với quan điểm của đa số các chuyên gia rằng, khi thực hiện các thương vụ nhượng quyền thương mại tại Việt Nam, các doanh nghiệp cần đặc biệt chú ý mấy vấn đề sau:

 

 

Một là, Bên nhượng quyền cần cung cấp và giải thích một cách cặn kẽ về Bên nhượng quyền và các hệ thống vận hành cho bên nhận nhượng quyền. Tức là Bên nhận nhượng quyền thương mại cần nắm bắt được đầy đủ thông tin về người bán hàng (bên nhượng quyền) và hàng hóa (quyền thương mại).

 

Hai là, khi đàm phán, ký kết hợp đồng nhượng quyền thương mại các bên cần lường trước được tất cả các yếu tố phát sinh có thể xảy ra trong quá trình hoạt động sau này để đưa vào nội dung đàm phán hoặc tránh những nội dung đàm pháp gây bất lợi cho mình.

 

Thứ ba, trường hợp nhượng quyền thương mại có yếu tố nước ngoài thì cần xem xét đầy đủ các yếu tố có tính văn hoá của các bên, đặc biệt là những yếu tố văn hóa khác biệt giữa hai bên nhằm loại trừ cách hiểu khác nhau về cùng một nội dung dẫn đến phát sinh các mâu thuẫn không đáng có trong qua trình thực hiện hợp đồng. Bởi sự khác biệt về văn hóa có thể dẫn đến vi phạm hợp đồng theo cách hiểu của một bên dẫu bên kia đang tôn trọng và thực hiện đúng hợp đồng theo cách hiểu của bên đó. Ngược lại, sự khác biệt về văn hóa có thể tạo cơ hội cho một bên hiểu khác đi, giải thích khác đi về một phần nội dung hợp đồng để thực hiện hợp đồng theo cách hiểu, cách giải thích ấy dẫn đến có lợi cho họ nhưng lại gây thiêt hại cho bên kia trong quan hệ hợp đồng.

 

Thứ tư, trường hợp nhượng quyền thương mại có yếu tố nước ngoài thì để thuận lợi trong việc giải quyết tranh chấp (nếu có), các bên nên thỏa thuận về việc chọn luật và cơ quan tài phán tại Việt Nam, dù rằng các bên có quyền chọn luật, cơ quan tài phán, thậm chí cả địa điểm và ngôn ngữ nước khác giải quyết tranh chấp kinh tế, thương mại của mình.

 

Thứ năm, có một chú ý riêng đối với nhượng quyền thương mại lĩnh vực nhà hàng (ăn uống) là địa điểm sử dụng quyền thương mại phải là địa điểm thuê hợp pháp và lâu dài, tránh việc thay đổi địa điểm giữa chừng dẫn đến chi phí cho hoạt động sửa chữa và trang trí nội, ngoại thất theo quy chuẩn của bên nhượng quyền lớn. Hiểu một cách đơn giản thì trong trường hợp phải thay đổi địa điểm kinh doanh nhà hàng, việc trang trí nhà hàng theo tiêu chuẩn của quyền thương mại phải thực hiện hai lần, chi phí gấp đôi.

 

 

 

Ngoài các lưu ý trên thì như mọi quan hệ hợp đồng, quan hệ Nhượng quyền thương mại cần được xác lập và thực hiện trên cơ sở sự hợp tác và tin cậy lẫn nhau giữa các bên để cùng phát triển. Tinh thần hợp tác giữa các bên lại cần dựa trên sự thiện chí, trung thực, thẳng thắn, công bằng. Đó là điều kiện tiên quyết để quan hệ nhượng quyền thương mại góp phần đạt mục tiêu phát triển hoạt động kinh doanh của mỗi bên tham gia quan hệ này.

 

 

 

(Nguồn tham khảo: Vietnamese-law-consultancy.com)

Tin liên quan: